Tạp âm, kích thước phòng, cách bố trí thiết bị và vật liệu cách âm… tất cả chúng có thể là những nguyên nhân mà bạn khó nhận ra. Tạp âm có thể xuất phát từ máy điều hoà, từ bên ngoài, từ chính dàn máy và thậm chí của chính phòng nghe tạo ra. Để biết được tạp âm xuất phát từ đâu, hãy nghe nhạc từ phía sau của loa.
Cách âm
Vải có tác dụng hút 70% âm bổng (treble) và phản hồi 100% âm trầm (bass), nếu sử dụng vải làm vật liệu cách âm thì sẽ cảm giác tiếng bass lớn hơn và tiếng treble. Âm thanh trong phòng kín được tạo từ âm thanh trực tiếp và âm thanh phản hồi, âm thanh trực tiếp được phát ra gần với loa còn âm thanh phản hồi sẽ vang xa. Khi sử dụng vải làm thiết bị cách âm, âm phản hồi sẽ bị hấp thụ, giúp bạn thấy âm thanh mượt mà hơn. Tại các phòng chiếu phim, phòng karaoke, người ta thường sử dụng vải nhung làm thiết bị cách âm. Do đó, tối kỵ treo quá nhiều tranh ảnh, các vật liệu cứng trong phòng nghe, chúng sẽ làm bạn có cảm giác âm thanh không trong, có nhiều tạp âm.
Đặt loa
Một phòng nghe tiêu chuẩn phải có kích thước từ 15m2 trở lên, với diện tích này mới đủ để đặt các loa cách nhau ít nhất từ 3 m, và cách người ngồi khoảng 3,5 m và cách tường 1 m. Việc bố trí chỗ đặt loa còn phụ thuộc vào kiểu dáng loa. Với những trần nhà cao quá 3m nên sử dụng những loa tháp, chú ý là với phòng nghe nhạc không nên thiết kế trần dạng vòm vì như vậy sẽ tạo nên tiếng dội không mong muốn (hiệu ứng echo).
Với những trần nhà quá cao nên sử dụng loa tháp, 5 nguyên tắc sau giúp bạn xác định được vị trí đặt loa một cách thích hợp:
- Đặt cách xa tường và sàn nhà để tránh tiếng dội của âm bass.
- Dùng tai nghe để kiểm tra khoảng cách của các loa cho phù hợp. Thông thường hai loa tạo thành một tam giác đều là hợp lý nhất.
- Đặt loa hướng về phía người nghe.
- Tâm của màng loa tương đương với chiều cao ngang tai của người nghe.
- Khoảng trống sau lưng của người nghe càng lớn càng tốt. Có thể đặt một tấm hút âm bằng vải hoặc xốp để chống các âm thanh dội từ tường lại.
Dây loa và amplifier
Về nguyên tắc, ta nên đặt amplifier càng gần vị trí đặt loa càng tốt, như thế sẽ giảm được tổn hao công suất trên dây loa. Ngoài ra, chất lượng của dây loa ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng âm thanh, có những bộ dây lên tới hàng trăm USD. Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều loại nhãn hiệu dây loa nổi tiếng như: Van Den Hui, Transparent, Synergitic hay Purist Audio. Chất lượng của dây loa phụ thuộc vào chất liệu chế tạo nên chúng như vàng, bạc, đồng, bạch kim hay hợp kim…, phụ thuộc vào công nghệ chế tạo, tiết diện của dây (cũng chính là thương hiệu của nhà sản xuất).Tiết diện của dây phải tỷ lệ thuận với độ dài mới có thể đảm bảo được chất lượng của âm thanh. Nếu dây có chiều dài 5 m trở xuống thì tiết diện của dây phải vào khoảng 1,5mm2, trên 5 m thì có tiết diện là 2,5mm2.
Chọn loa
Trên thị trường có vô số loa với giá và chất lượng khác nhau. Thông thường, giữa giá, thương hiệu và chất lượng âm thanh không phải lúc nào cũng có quan hệ thuận chiều. Nhiều bộ loa đắt tiền mà trình diễn lại rất "ít tiền". Ngược lại, có những loa khá tốt mà giá lại chỉ bằng một phần những bộ loa đắt tiền kia.
Vậy nên, khi bắt đầu mua loa, bạn hãy chọn điểm xuất phát là các tạp chí viết về các sản phẩm nghe nhìn, nơi có những bài viết khá khách quan về chất lượng các loa. Kế đến là tham khảo bạn bè có sự hiểu biết và kinh nghiệm về âm thanh nhiều năm. Sau đó, bạn lập một danh sách các sản phẩm cảm thấy thực sự xứng đáng được quan tâm trên cơ sở nhu cầu và khả năng tài chính của bạn. Giờ đây, danh sách các "ứng viên" sẽ ngày càng ngắn gọn hơn, giúp bạn chọn lựa nhanh chóng và dễ dàng.
Sự chọn lựa cẩn thận sẽ nhận được phần thưởng xứng đáng, thậm chí bạn còn có thể mua được cặp loa hay hơn mức mà bạn nghĩ. Xin giới thiệu vài tiêu chí bạn nên căn cứ khi chọn sản phẩm loa.
1. Kích thước, hình thức và sự tương thích với phòng nghe
Một số người thích kích thước loa phối hợp hài hòa với nội thất trong phòng. Ngược lại, có người lại muốn hệ thống hi-fi trở thành bộ phận trung tâm trong phòng và họ không quan tâm đến kích thước to hay nhỏ của loa. Hình thức loa cũng là yếu tố cần quan tâm. Một thùng loa xấu xí ắt hẳn sẽ gây phản cảm khi nó đứng bên cạnh những bộ đồ gỗ quan trọng.
Nhiều cặp loa hi-end có kết cấu rất đẹp đã tôn thêm nét sang trọng trong ngôi nhà của bạn. Tuy nhiên, những bộ loa đó thường khá đắt. Khái niệm loa "book-shelf" chỉ dùng cho các cặp loa nhỏ, nhưng loa "giá sách" sẽ không bao giờ trình diễn được hết vẻ đẹp âm thanh vốn có khi bị đặt trên giá sách. Nên đặt chúng trên kệ loa, bởi vị trí này giúp loa tạo âm hình đẹp và trong trẻo hơn.
2. Tương thích giữa loa và hệ thống âm thanh
Đầu tiên là độ nhạy của loa, tạm hiểu là độ lớn âm thanh mà loa có thể đưa ra với một mức công suất ampli nhất định. Độ nhạy của loa được đo bằng mức nén âm thanh từ khoảng cách 1 m khi loa được cấp công suất 1 W. Độ nhạy là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu suất của loa ở mức công suất ampli nhất định.
Độ nhạy cứ giảm 3 dB thì ampli phải có mức công suất cao gấp đôi thì mới đưa ra được mức âm tương tự. Chọn loa có độ nhạy trên 90 dB sẽ dễ ghép với các ampli. Một yếu tố khác về điện tử mà bạn cần chú ý là trở kháng loa. Nếu trở kháng loa càng thấp thì yêu cầu đặt ra đối với ampli phải có trở kháng ra cũng thấp tương tự. Nếu bạn chọn loa trở kháng thấp, phải chọn ampli trở kháng ra nhỏ hơn hoặc bằng trở kháng của loa.
Về nhạc tính, bạn nên chọn những loa có âm thanh càng tự nhiên càng tốt.
3. Sở thích nghe nhạc
Loa hoàn hảo là loa đáp ứng được các thể loại nhạc, từ thính phòng giao hưởng đến nhạc rock (đáp ứng được cả dải tần số audio) nhưng thực tế các loa như thế thường thì rất đắt tiền mà công suất thường không lớn, do đó tùy mục đích sử dụng (cho thể loại nhạc) mà ta chọn kiểu loa thích hợp. Nếu bạn hay nghe nhạc hòa tấu và phòng nghe nhỏ thì loa book-shelf là sự lựa chọn thông minh. Ngược lại, nếu bạn mê nhạc rock thì cần âm thanh có độ động lớn, độ mở tần số thấp cao và tiếng bass khỏe nên có thể chọn loa cột, loa lớn; nếu sử dụng cho hệ thống âm thanh công suất lớn (âm thanh quán bar, âm thanh vũ trường, âm thanh sân khấu, ..) thì nên chọn loa có hiệu suất cao và loa đáp ứng từng dải tần số riêng biệt như dải tần số cao (high range), dải tần số trung bình (midrange), dải tần số thấp (bass, sub-bass).
Mỗi loại loa có ưu điểm và nhược điểm khác nhau. Tìm được loa hợp sở thích nghe nhạc, bạn sẽ được thưởng thức màn trình diễn tốt nhất. Khi đi mua loa, hãy mang theo vài đĩa CD có những thể loại nhạc bạn ưa thích nhất để thử. Cặp loa nào đáp ứng tốt nhất là cặp loa bạn nên chọn mua về.
Chọn nơi bán hàng: Đầu tiên, hãy chọn các cửa hàng âm thanh sẵn lòng cho khách hàng nghe thử nhiều loa khác nhau và tặng bạn những lời khuyên bổ ích về việc phối ghép hệ thống cũng như chỉ cho bạn thấy ưu nhược điểm của từng loại loa. Bạn có thể liên hệ Trung tâm nghiên cứu Âm thanh - Ánh sáng Đông Dương (18 Bàu Cát, P.14, Q. Tân Bình, TPHCM) để tư vấn khi cần.
Cách bố trí loa
Theo các tài liệu, kinh nghiệm thu thập, phòng nghe có thể quyết định tới 30 – 40% chất lượng âm thanh. Ít ai có điều kiện thiết kế phòng nghe nhạc trước khi xây nhà, mà các thiết bị âm thanh thường được đưa vào căn phòng xây sẵn.
Do vậy, trong các gia đình, phòng nghe nhạc thường có hình chữ nhật. Các nhà âm học đã xây dựng phương pháp công thức tính toán vị trí đặt loa tối ưu dựa trên chiều rộng phòng nghe. Khoảng cách giữa hai loa, và khoảng cách từ loa tới tường chắn phía sau loa bằng 44,7% chiều rộng phòng nghe. Ví dụ, phòng nghe có chiều rộng 4 mét thì khoảng cách giữa 2 loa và khoảng cách từ loa đến tường chắn phía sau loa là 1,778 mét.
Trên thực tế, những loa thùng kín (không lỗ thông hơi) dễ bố trí hơn những loa bass reflex (có lỗ thông hơi). Với loa có lỗ thông hơi, thì loa có lỗ thông hơi phía trước dễ bố trí hơn loa có lỗ thông hơi phía sau.
Loa thùng kín, hoặc lỗ thông hơi phía trước, bạn có thể đặt loa sát tường hơn (trong trường hợp phòng nhỏ hẹp).
Trong điều kiện phòng nghe chật hẹp, người ta thường bố trí vị trí người ngồi nghe và hai loa thành hình tam giác đều để khai thác tốt nhất hiệu ứng stereo tạo âm hình chuẩn xác nhất cho âm thanh. Ngoài ra, còn có những yếu tố âm học rất phức tạp chi phối phòng nghe, do đó có những phòng nghe bố trí vật dụng rất hỗn độn nhưng âm thanh vẫn hay, ngược lại có những phòng nghe rất thoáng nhưng âm thanh nghe lại không rõ ràng.
Tiêu tán âm
Trong một phòng nghe, thường xảy ra hiện tượng phản xạ sóng âm (tạo tiếng vang). Sóng phản xạ này thường sai pha so sóng tới phát ra từ loa, khiến âm thanh không còn trung thực. Cách tốt nhất để triệt tiêu hiện tượng này là... đập hết tường đi. Nhưng tất nhiên ít ai làm như vậy, giải pháp là bài trí các vật liệu tiêu tán âm phổ biến như thảm, xốp đệm, khung gỗ.
Người ta đặc biệt chú ý đặt vật hút âm ở những góc của phòng nghe, vì sóng âm đi đến những khu vực này thường tạo thành những phản xạ âm học rất phức tạp. Cách khắc phục đơn giản, phổ biến là dựng những cột vải tròn ở những góc này.
Ngoài ra, trong phòng nghe thường xảy ra hiện tượng cộng hưởng sóng âm. Hậu quả của nó là mức âm lượng nghe được sẽ khác nhau ở các vị trí khác nhau trong phòng nghe (như tiếng bass thường mạnh hơn khi bạn ngồi ở góc phòng, sát tường, hay khi bạn ngồi dưới đất). Cách khắc phục là thực nghiệm dịch chuyển vị trí loa đến khi có được âm thanh ưng ý tại vị trí nghe.
Nhiều người thừa nhận: “Âm thanh hay, là âm thanh có qua ít nhất một lần phản xạ”. Do vậy, người ta không tìm cách tiêu âm hoàn toàn, mà chỉ bố trí những vật dụng tán âm ở phía sau loa, và hai bên hông phòng nghe. Vật dụng tán âm đơn giản là những thanh gỗ ghép tạo khe tán âm.
Tất nhiên, tiêu, tán âm đến mức độ nào còn tuỳ thuộc vào sở thích của người nghe. Những người thích tiếng bass thường không bố trí quá nhiều những vật dụng hút âm.
Kích thước phòng
Phòng quá nhỏ hẹp sẽ không thể nghe được những âm thanh tần số quá thấp cho dù thiết bị vẫn phát dải tần số đó. Để nghe được tần số 20Hz, cần phòng nghe có đường chéo tối thiểu 8,53 mét. Tức là, phòng càng nhỏ, càng mất bass. Đây là lợi thế thuộc về những người có “nhà cao cửa rộng” khi nghe âm trầm.
Tuy nhiên, đa số dân nghe nhạc chấp nhận mức âm thanh có dải tần thấp tới 50Hz. Nghĩa là chỉ cần phòng nghe có đường chéo tối thiểu 3,41 mét.
Nếu bạn có điều kiện thiết kế một phòng nghe ngay khi dựng nhà, hãy áp dụng phương pháp tỷ lệ vàng về kích thước phòng: cao x rộng x dài = 0,618 x 1 x 1,618. Đây là tỷ lệ người ta rút ra được khi đo thực nghiệm các công trình xây dựng của người Hy Lạp cổ đại.
Tăng trọng lượng, dùng thêm chân kim (skipe/cone) giúp loa cải thiện chất âm
Một trong những mẹo khá hay mà cũng rất cơ bản là tăng trọng lượng của loa lên. Tăng trọng lượng đồng nghĩa với việc ổn định rung chấn, giảm méo tiếng, đặc biệt cải thiện chất âm của dải trầm. Ở một số model loa, nhà sản xuất còn thiết kế những khoang hở để bạn có thể thêm các chất liệu như cát, đá... nhằm tăng trọng lượng cơ bản. Chẳng hạn như đôi loa Von Schweikert VR3 (khoảng 2.000 USD), hệ thống loa con được ổn định bởi một khoang rỗng, bạn có thể dùng cát hoặc chì để cho vào, sau khi dùng khá nhiều đạn chì súng hơi lắp đầy khoảng hở, dài trầm của loa trở nên chắc hơn, âm mid và treble rõ ràng. Tuy nhiên, nếu bạn đang sở hữu một đôi loa bình thường, bạn vẫn có thể dùng những tấm đá granite khổ 300 x 300 mm, dày 20 - 30 mm để lót dưới chân đế. Ngay trên đỉnh thùng loa, bạn cũng có thể đặt thêm một tấm đá tương tự như vậy. Để chống trầy xước, bạn nên chuẩn bị những tấm vải mỏng để lót giữa mặt thùng và các tấm đá. Ngoài ra, để những rung động được triệt tiêu, đem lại âm trầm gọn và khỏe, chúng ta có thể trang bị thêm bộ châm kim (nếu loa không có). Hiện tại, một số cửa hàng hi-fi vẫn có những bộ kim ngoại hoặc tự chế gia công từ đồng, ...
Năng âm lượng âm thanh trong dải tần số midrange và treble
Có thể nâng âm lượng ở dải tần số midrange hoặc treble bằng cách gắn thêm một còi tự tạo, có thể làm từ gỗ hoặc còi composite. Đây là phương pháp được sử dụng khá phổ biến đối với các audiophile thế giới. Tuy nhiên, việc dùng thêm còi sẽ làm vùng nghe "tốt" bị thu hẹp hơn.
Loa và thời gian sử dụng
Do tác động của trọng lực, sau một thời gian hoạt động, voice coil của loa bị lệch khỏi tâm. Một số trường hợp lệch xuống chạm đến một cực của nam châm gây nên những âm thanh rè khó chịu. Cách xử lý hiệu quả mà không cần phải sửa hay thay loa là xoay loa 180 độ, trọng lực sẽ tác động lên voice coil và kéo loa trở về vị trí trung tâm. Trong một số trường hợp, voice coil lệch tâm quá xa, cuộn dây loa chạm mạnh vào nam châm gây nên tiếng rè lớn, lúc này, cách xoay loa 180 độ như trên không cải thiện được, bạn nên nhờ thợ chỉnh lại cuộn voice coil và màng loa, hoặc tốt hơn nữa là .. "thay loa mới".
llsoundandlightll@gmail.com 0906715077 - 0956180088
